In zijn wekelijkse column in het FD staat René ten Bos deze week stil bij pijn en compassie. Lees hier de column. Wat heeft dit onderwerp te maken met veiligheid?

Om te leren van ongevallen worden vaak films gemaakt. Regelmatig kom ik films tegen waarin het slachtoffer beschrijft wat met name de gevolgen zijn van zijn ongeval. Zittend in een rolstoel of ernstig verminkt vertelt het slachtoffer hoe zijn leven er uit is komen te zien als gevolg van het ongeval. Door welke hel hij/zij is moeten gaan om te overleven en wat de lichaamlijke beperkingen nu allemaal zijn of wat het heeft gedaan in zijn/haar relatie. Details worden vaak niet geschuwd.

De films hebben vooral een moralistische, opgeheven vinger ondertoon: dit wil jij niet dat jou gebeurt dus werk veilig! Door het tonen van de pijn en de ellende wil men de alertheid op veilig werken vergroten.

Niets mis mee zou je zo op het eerste gezicht zeggen. Echter er is een keerzijde aan het vertonen van deze films en die wordt fraai beschreven in de column van René ten Bos: ‘We hangen aan de lippen van mensen die geleden hebben en durven hen absoluut niet tegen te spreken‘. Na het laten zien van zo’n film valt er meestal een enorme stilte bij de aanwezigen. Wat moet je of kan je nu nog zeggen? Er is bijna een schaamte: je kan eigenlijk alleen maar medeleven tonen en de meesten doen dit door te zwijgen.

Wat is er wel mis mee? Een paar observaties.

In de eerste plaats, als de films worden gemaakt met een acteur of actrice verliezen ze vrijwel direct hun waarde door het gebrek aan authenticiteit en kunnen daardoor het tegendeel bereiken. Zo liet een CEO van een groot bouwbedrijf ooit een film zien waarin een actrice vertelde wat voor impact het verlies van haar man, als gevolg van een arbeidsongeval, had gehad op haar leven. Een indrukwekkend emotioneel, mogelijk geromantiseerd, verhaal. Na afloop van de film vroeg de CEO om reacties. Een van de bouwvakkers reageerde met de opmerking: ‘Eigenlijk best wel een lekker wijf’. Het beoogde effect van de film was direct weg, de CEO in shock door de botheid van de opmerking en het bleek erg lastig om de discussie weer terug te brengen naar waar het eigenlijk om ging: leren van ongevallen.

In de tweede plaats leidt het in beeld brengen van de gevolgen en de emoties af van hoe het ongeval heeft kunnen plaatsvinden. En daar zit nu juist het leereffect. Welke beslissingen zijn in welke situatie genomen en waarom? Wat waren de overtuigingen bij het slachtoffer of andere medewerkers die systemisch gezien hebben kunnen leiden tot het ongeval? Het zijn vooral dit soort vragen die, wanneer goed in beeld gebracht, aan zetten tot discussie en oproepen om bij zich zelf ten rade gaan wat men in de betreffende situatie had gedaan en waarom.

Equitans heeft voor verschillende opdrachtgevers (VolkerWessels, Stork, Shell, St. Vlink) diverse films gemaakt naar aanleiding van ongevallen. Centraal daarin staat het verhaal van de betrokkene(n), geillustreerd door situatie-aanname-gedrag cirkels. Diverse films zijn in ‘leerpakketten’ verwerkt. Geïnteresseerd? Neem contact met mij op.