In het FD van 11 september maakt Naomi Ellemers (hoogleraar sociale en organisatiepsychologie aan de Universiteit van Utrecht) een pleidooi voor het toepassen van kennis uit de wetenschap op de problemen van de dagelijkse praktijk. Waar ‘de markt’ vaak zoekt naar snelheid in de oplossing voor problemen, kan de wetenschap kennis en kunde aandragen over wat werkt en wat niet. Het voorkomt dure fouten en, waar mogelijk op de korte termijn aan snelheid wordt ingeboet, is de kans op een aanpak die werkt en blijvend effect heeft groter. Het is ook de basis voor leren: je doet een interventie gebaseerd op je huidge kennis, kijkt hoe het syteem reageert en bouwt vervolgens voort op de opgedane inzichten.

Professor Ellemers schrijft: “Het zoeken naar snelle oplossing kan makkleijk leiden tot symptoombestrijding. Zolang de onderliggende oorzaak niet bekend is, is de kans groot dat dezelfde problemen keer op keer terugkomen. Dat zien we bij veel compliance risico’s: met extra sancties of controle’s worden mensen in het gareel gebracht. Wie zich dan nog niet aan de regels houdt wil gewoon weg niet deugen wordt er dan geredeneerd. Maar door meer inzicht te verzamelen in de verschillende oorzaken van menselijk gedrag, kun je ook andere knoppen vinden om aan te draaien.

Voor velen zal dit zeer herkenbaar zijn op het gebied van veiligheid. Denk maar eens aan de vermeende onwil van b.v. bouwvakkers om een helm te dragen en de uitvoerder zucht: ‘ik ben gewoon een politieagent, elke keer weer moet ik zeggen zet je helm op, ze willen gewoonweg niet!’. Of het toch even zagen zonder duwhout of zonder bril met de slijpschijf aan de slag. Symptoonbestrijding, in de vorm van streng aanspreken (al dan niet verrijkt met krachttermen), is wat er dan volgt: ‘luister nou eens een keer en zet die bril of gehoorbescherming op. Hoe vaak moet ik dit nu nog zeggen? Het lijkt wel of ik met kleine kinderen aan het werk ben’. Of we organiseren maar weer eens een toolbox waarin we de medewerkers echt op hun hart drukken om veilig te werken en de regels te volgen! ‘Do as you are told!’ Of de inmidddels populaire oplossing om meldingen van onveilige situaties te stimuleren via een ‘meldings-app’. We maken het melden dan misschien administratief makkelijker maar gaan voorbij aan de echte redenen waarom medewerkers terughoudend zijn met meldingen. Een technologische oplossing voor een diep geworteld gedrags/cultuur probleem.

In mijn optiek allemaal voorbeelden van symptoombestrijding, waar vooral de urgente behoefte om ‘iets te doen’ leidend is en niet de vraag: ‘wat is hier nu aan de hand en wat is er nodig om b.v. het gedrag blijvend te veranderen?’. En toch is er al erg veel kennis en kunde beschikbaar vanuit de wetenschap om dit soort problemen adequaat aan te pakken. De voorbeelden uit de vorige alinea zijn allemaal aspecten van een bepaalde bedrijfscultuur. Vaak ontbeert het leidinggevenden aan inzicht hoe culturen worden gevormd, in stand worden gehouden, hun eigen rol daarin en wat een cultuur kan veranderen. De tijd nemen om dit te begrijpen en zich te verdiepen in de heersende wetenschappelijke inzichten, kost inderdaad tijd maar geeft een palet aan inzichten en interventiemogelijkheden die op de langere termijn veel van de ervaren problemen kunnen oplossen.